شوک در نوردیک

ترامپ چهارم ژانویه و در جریان پرواز با هواپیمای اختصاصی ریاست‌جمهوری اعلام کرد: «ما از منظر امنیت ملی به گرینلند نیاز داریم.» تنها ساعاتی بعد، کتی میلر، همسر استیون میلر ـ معاون رئیس دفتر کاخ سفید ـ تصویری از نقشه گرینلند با رنگ‌های پرچم ایالات متحده و واژه «به‌زودی» منتشر کرد؛ اقدامی که به‌گزارش اکونومیست و الجزیره به‌عنوان پیامی تهدیدآمیز و تحریک‌آمیز از سوی حلقه نزدیک به رئیس‌جمهور تعبیر شد. در واکنش، ینس-فردریک نیلسن، نخست‌وزیر گرینلند، این رفتارها را «بی‌احترامی» خواند و تاکید کرد: «کشور ما برای فروش نیست.» مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، نیز از ترامپ خواست «به تهدیدها پایان دهد» و هشدار داد که چنین مواضعی باید کاملا جدی گرفته شود. به‌دنبال این اظهارات، رهبران کشورهای نوردیک و بالتیک، به‌همراه بریتانیا و فرانسه، حمایت خود را از حاکمیت دانمارک و گرینلند اعلام کردند.

اما نگرانی‌ها زمانی به اوج رسید که استیون میلر، معاون رئیس دفتر کاخ سفید، در گفت‌وگویی با سی‌ان‌ان صراحتا احتمال استفاده از زور نظامی برای تصرف گرینلند را رد نکرد و گفت: «هیچ‌کس برای آینده گرینلند با ایالات متحده وارد جنگ نخواهد شد.» به‌گزارش نیویورک‌تایمز، میلر این موضع‌گیری را بخشی از دیدگاهی کلان‌تر دانست که بر اساس آن آمریکا می‌تواند با اتکا به قدرت نظامی، دولت‌ها را سرنگون کرده یا سرزمین‌های ضعیف‌تر را به کنترل خود درآورد؛ برداشتی که او آن را «واقعیت جهانی مبتنی بر قدرت و زور» توصیف کرد. ترامپ و مشاورانش دلایل متعددی برای افزایش کنترل آمریکا بر گرینلند مطرح کرده‌اند؛ از موقعیت راهبردی این جزیره در قطب شمال و دسترسی به منابع معدنی گرفته تا مهار نفوذ چین و روسیه و حتی ادعای «ارتقای رفاه مردم گرینلند». این ادبیات، به‌نوشته اکونومیست، یادآور دکترین مونرو در قرن نوزدهم است؛ سیاستی که هدف آن کنار زدن قدرت‌های خارجی از حوزه نفوذ ایالات متحده بود.

بر اساس گزارش‌ها، دولت ترامپ دو مسیر موازی را دنبال می‌کند: نخست، تقویت و تشویق جریان‌های استقلال‌طلب در گرینلند و تعمیق شکاف میان این جزیره و دانمارک و دوم، تلاش برای ارائه نوعی «پیمان مشارکت آزاد» (COFA) مشابه توافق‌هایی که آمریکا با برخی کشورهای کوچک اقیانوس آرام منعقد کرده است. این پیمان‌ها آزادی عمل گسترده نظامی و اقتصادی برای واشنگتن فراهم می‌کنند. با این حال، مقامات دانمارکی تاکید دارند که گرینلند هم‌اکنون نیز میزبان پایگاه نظامی آمریکا است و هرگونه تغییر اساسی در وضعیت موجود، مستلزم رضایت کپنهاگ خواهد بود. همزمان، هشدارها درباره پیامدهای امنیتی این رویکرد شدت گرفته است.

نخست‌وزیر دانمارک اعلام کرد هرگونه اقدام نظامی آمریکا علیه گرینلند به‌معنای پایان عملی پیمان ناتو خواهد بود؛ چراکه بر اساس ماده ۵ این پیمان، حمله به یک عضو به‌منزله حمله به تمامی اعضاست. در همین چارچوب، وزیر امور خارجه آلمان نیز با لحنی طعنه‌آمیز تصریح کرد که ماده پنج ناتو این‌بار ممکن است نه در برابر دشمنان خارجی، بلکه برای «حفاظت از گرینلند در برابر ایالات متحده» فعال شود. در مجموع، هرچند الحاق رسمی گرینلند به ایالات متحده بعید به‌نظر می‌رسد، اما به‌گزارش اکونومیست، لحن و اقدامات دولت ترامپ نشان می‌دهد که واشنگتن در پی تغییر وضعیت موجود و گسترش نفوذ مستقیم خود در این جزیره راهبردی است؛ مسیری که می‌تواند شکافی بی‌سابقه در روابط فراآتلانتیک و آینده ناتو ایجاد کند.