چگونه افت جهانی حاشیه سود و تحریمها، هزینههای صادرات ایران را مضاعف کردند
پتروشیمیهای ایران در میان دو جبهه فشار
به گزارش «دنیایاقتصاد» پتروشیمی هماکنون سالانه بیش از ۱۲.۵میلیارد دلار درآمد ارزی برای کشور ایجاد میکند و طبق گفته مدیرعامل شرکت پتروشیمی بندرامام این رقم در صورت حمایت میتواند به ۲۰میلیارد دلار و حتی بیشتر افزایش یابد؛ در غیراینصورت، سهم ایران از بازارهای جهانی بهتدریج کاهش خواهد یافت. سپهدار انصار نیک در یک نشست خبری با اصحابرسانه با اشاره به چالشهای پیشروی صنعت پتروشیمی کشور تاکید کرد: در صورت عدماصلاح سیاستهای خوراک، انرژی و سرمایهگذاری، صنعت پتروشیمی ایران که امروز یکی از موتورهای پیشران اقتصاد کشور است، با کاهش رقابتپذیری و افت سهم در بازارهای جهانی مواجه خواهدشد.
وی با مرور تحولات جهانی صنعت پتروشیمی اظهار کرد: در پنج دههگذشته، صنایع نفت و پتروشیمی جهان دستخوش تغییرات عمیقی شدهاند. صنعت نفت بهعنوان بالادست تامین خوراک پتروشیمی، نقش تعیینکنندهای در رشد این بخش داشته و در این مدت، تقاضای جهانی برای محصولات پتروشیمی بهطور میانگین سالانه بین ۲ تا ۵درصد افزایش یافتهاست.
انصارنیک افزود: در دهههای اولیه، تمرکز اصلی صنعت پتروشیمی بر جهان غرب و نیمکره غربی بود، اما در دو دههاخیر بهدلیل مزیتهای خوراکی، ملاحظات زیستمحیطی و رشد سریع اقتصاد کشورهای آسیایی، مرکز ثقل این صنعت به خاورمیانه و آسیا، بهویژه چین و هند، منتقل شدهاست. مدیرعامل پتروشیمی بندر امام با اشاره به پیامدهای این جابهجایی، گفت: رشد اقتصاد چین و هند تاثیر شگرفی بر بازارهای جهانی گذاشته و موجب تغییر در الگوهای سرمایهگذاری، تراز عرضه و تقاضا و حتی رقابت بین شرکتهای بزرگ و کوچک شدهاست.
وی با بیان اینکه طی دههاخیر رشد تقاضای جهانی برای محصولات پتروشیمی کاهش یافتهاست، تصریح کرد: محدودیت منابع خوراک در برخی مناطق جهان، سختگیریهای زیستمحیطی و مازاد عرضه ناشی از سرمایهگذاریهای سنگین دو دههگذشته، باعثشده بسیاری از واحدهای پتروشیمی و پالایشی در اروپا تعطیل یا متوقف شوند. مدیرعامل پتروشیمی بندر امام ادامهداد: بر اساس برخی گزارشها،میلیونهاتن از ظرفیت تولید پلیمرها در اروپا از مدار خارجشده و پیشبینی میشود این روند در کشورهایی مانند ژاپن و حتی چین نیز ادامه یابد.
وی اذعان کرد: در چنین شرایطی، رقابت جهانی بهشدت افزایشیافته و شرکتهای کوچک و متوسط بهتدریج از بازار حذف میشوند. شرکتهای بزرگ، یکپارچه و متصل به بالادست نفت و گاز، آیندهدارتر خواهند بود و این موضوع موجب شکلگیری استراتژیهای جدیدی مانند توسعه عمودی، ادغام پالایشگاهها با پتروشیمیها و سرمایهگذاری زنجیرهای از میدان نفتی تا محصول نهایی شدهاست. انصار نیک با اشاره بهجایگاه ایران در این تحولات، خاطرنشان کرد: ایران طی ۲ دههگذشته یکی از بازیگران فعال صنعت پتروشیمی جهان بودهاست. ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی کشور از حدود ۲میلیون تن پس از انقلاب اسلامی به حدود ۸۰میلیونتن در حالحاضر رسیده و در برنامه هفتم توسعه هدفگذاری شدهاست که این عدد به حدود ۱۳۰میلیونتن افزایش یابد.
وی اضافه کرد: این رشد، نشاندهنده سرمایهگذاری گسترده در صنعت پتروشیمی کشور است، اما در پنج تا ۱۰ سالاخیر بهدلیل ناترازی خوراک و انرژی، تحریمهای بینالمللی و مشکلات تامین مالی، آهنگ رشد کند شده و فشارهای متعددی بر این صنعت وارد شدهاست.
کاهش شدید حاشیه سود
مدیرعامل پتروشیمی بندر امام با اشاره به اثر تحریمها، گفت: محدودیت در ارتباطات بانکی و تجاری بینالمللی، هزینههای حملونقل، بازاریابی و صادرات محصولات پتروشیمی ایران را نسبت به رقبا بهشدت افزایش دادهاست؛ بهگونهای که این هزینهها در برخی موارد ۲ تا ۳برابر رقبای منطقهای است. وی هشدار داد: در کنار مازاد عرضه جهانی، این شرایط موجب کاهش حاشیه سود شرکتهای ایرانی شده و نیازمند توجه جدی سیاستگذاران و نهادهای تنظیمگر است. انصارنیک تاکید کرد: برای حفظ و تقویت جایگاه ایران در صنعت پتروشیمی جهان، باید اصلاحات اساسی در سیاستهای وزارت نفت، سازمان برنامهوبودجه و قوانین مجلس صورت گیرد. سازوکارهای قیمتگذاری خوراک، انرژی و سرمایهگذاری باید بهگونهای باشد که جذابیت اقتصادی پروژهها حفظ شود و ریسک سرمایهگذاری کاهش یابد. وی با اشاره به افزایش قیمت گاز متان، گفت: حاشیه سود بندر امام از سال۷۳ تا الان از بالای ۴۰درصد به زیر ۸درصد رسیده و این موضوع عمدتا بهدلیل افزایش قیمت نهادههای تولید مانند حاملهای انرژی، آب و... بودهاست.« از سال۱۴۰۱ سوخت گاز از ۲هزارتومان به ۵۰هزارتومان رسیدهاست، آب هم طی ۴سال۲۵برابر شده، درحالیکه قیمت محصولات پتروشیمی مانند اتیلن کاهش یافتهاست.»
وی در پاسخ به سوال خبرنگار «دنیایاقتصاد» درباره رشد دو برابری «هزینههای فروش، اداری و عمومی» توضیح داد: عمده هزینه فروش شامل لجستیک، حمل و مخزنداری میشود. فروش صادراتی ما از ۳۰۰میلیون دلار از سال۱۴۰۱ به ۹۰۰میلیون دلار در سال۱۴۰۳ رسیدو تناژ صادراتی هم به همین نسبت افزایش قابلتوجهی داشتهاست. این محصولات شامل محصولات گاز مایع و آروماتیکها و پنتان میشود. بخش عمده از فروش صادراتی ما بهصورت
سی.اف.آر و با اجاره کشتیها صورت میگیرد. اجاره کشتی در این ۵سالاخیر برای هر تن ال.پی.جی از ۵۰ دلار به بالای ۱۱۰ دلار رسیدهاست. بخش دیگر هزینهها هم به مسائل تحریمی مربوط میشود. حدود ۳۰ تا ۴۰ دلار در هرتن صرف نگهداری در خارج کشور میکنیم تا بتوانیم بازار را حفظ و تولید را پایدار نگهداری کنیم. وی افزود: برای از دست ندادن بازار بینالمللی نیازمند تغییر مبدا و بارگیری مجدد کشتی هستیم واین موضوع کرایه مخزن ما را افزایش میدهد. انصارنیک در ادامه با اشاره به کاهش نرخ بازده سرمایه بهکارگرفته شده در صنعت پتروشیمی دنیا از حدود ۱۶درصد در سال۲۰۱۹ به ۸درصد در سال۲۰۲۴، گفت: ۸درصد نرخ بازدهی سرمایه شرکتهای بزرگ پتروشیمی کاهش داشته که این امر بهدلیل مازاد عرضه، رقابت بالا، رشد تولید در چین و آسیا و همینطور کاهش تقاضا رخداد. از یکسو نرخ محصولات پایه اتیلن و پروپیلن از هزار دلار به ۶۵۰ دلار رسیده و از سوی دیگر ۱۰۰دلار افزایش هزینه نگهداری و کرایه داشتهایم، با اینوجود وقتی ما بندر امام را با دیگر صنایع پتروشیمی بزرگ دنیا مقایسه کردیم، دیدیم نرخ بازده سرمایه ما حدود ۵درصد است، یعنی ما تقریبا نزدیک به شرکتهای بزرگ دنیا هستیم. مدیرعامل پتروشیمی بندرامام در تشریح وضعیت این مجتمع صنعتی گفت: پتروشیمی بندر امام دارای سه زنجیره اصلی آروماتیک، الفین و PVC است. زنجیره PVC مبتنی بر کلر و نمک است که از آب خلیجفارس استحصال میشود و زنجیره آروماتیک نیز خوراک خود را عمدتا از پالایشگاه آبادان دریافت میکند.
انصارنیک یادآورشد: ظرفیت تولید اسمی پتروشیمی بندر امام در سالهای گذشته به حدود ۵.۹میلیونتن رسیدو حتی در مقاطعی نزدیک به ۶میلیون تن تولید نیز محقق شد، اما طی پنج تا ۶سالاخیر بهدلیل کاهش خوراک، تولید تا حدود ۳.۶میلیونتن کاهشیافت. وی ادامهداد: با سرمایهگذاری ۸۰۰میلیون دلاری در پالایشگاه هویزه و اجرای خط لوله ۲۰۰کیلومتری دهلران–اهواز، دریافت خوراک NGL بهطور قابلتوجهی افزایشیافت و هماکنون روزانه حدود ۸۰هزار بشکه دریافت میشود.
مدیرعامل پتروشیمی بندر امام ابراز امیدواری کرد: در صورت پایداری شرایط، متوسط دریافت خوراک در سال۱۴۰۴ به بیش از ۱۰۰هزار بشکه در روز برسد؛ هرچند بهدلیل افت فشار میادین در فصل زمستان، پایداری این رقم با چالشهایی مواجه است. وی اظهار کرد: افزایش خوراک موجب شد از سال۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ سالانه بین ۴۰۰ تا ۵۰۰هزار تن به تولید شرکت افزوده شود و پتروشیمی بندر امام در سال۱۴۰۳ رتبه نخست تولید درمیان صنایع کشور را بهدست آورد.
