اخبار تاريخ و اقتصاد

دوم ذی‌الحجه ۱۳۰۶ قمری پس از آنکه وزارت خارجه مرا رسما تحت اختیار شاه قرار داده و به او معرفی شدم، در حالی که شاه تبسمی بر لب داشت با من دست داد و این چهار کلمه را به فرانسه ادا نمود: «شما طبیب من هستید» و این بود که من به همراه اعلی‌حضرت، پادشاه ایران به سوی ایران روانه شدم که مدت‌ها در خدمت پادشاه مونته نگرو در شغل طبابت درباری بودم.

کتاب «خاک کارخانه» نوشته شیوا خادمی، اثری است که از دریچه ادبیات، زندگی و شرایط کاری کارگران کارخانه چیت‏‏‌سازی بهشهر را بررسی کرده است. فرهاد رستمی قهفرخی طی پژوهشی با تکیه بر نظریه تاریخ شفاهی پل تامپسون به این مساله پرداخته است که آیا این کتاب توانسته است صدای واقعی کارگران را منعکس کند یا خیر. اهمیت این پژوهش در آن است که نشان دهد چگونه روایت‏‏‌های کارگران می‌توانند در بازنویسی تاریخ کارگری موثر باشند و آیا خاک کارخانه نمونه‏‏‌ای موفق از این نوع روایت‏‏‌گری است. بخش‌هایی از این پژوهش علمی را می‏‏‌خوانید.

پل تامپسون، استاد برجسته جامعه‌‌‌شناسی در دانشگاه اسکس و از پیشگامان تاریخ شفاهی در بریتانیاست. او با تاسیس انجمن تاریخ شفاهی و تالیف کتاب مرجع «صدای گذشته (۱۹۷۸)» و راه‌‌‌اندازی پروژه‌‌‌هایی همچون مجموعه زندگی‌‌‌نامه‌‌‌های شفاهی در کتابخانه بریتانیا، نقش بی‌‌‌بدیلی در گسترش این رشته در نیم‌‌‌قرن اخیر داشته است. تامپسون از نخستین پژوهشگرانی بود که تاریخ شفاهی را به عنوان روشی علمی و معتبر برای تولید دانش تاریخی معرفی کرد.

محیط زیست جهانی در دوران مدرن پیوسته رو به زوال گذاشته است. از قرن هجدهم میلادی و آغاز انقلاب صنعتی، جهان وارد مرحله‌ای شد که در آن بهره‌برداری بی‌رویه از سوخت‌های فسیلی، جنگل‌زدایی، رشد شهرنشینی و توسعه صنعتی، به تغییرات چشمگیر در اقلیم زمین منجر شد. این تغییرات که عمدتا توسط کشورهای صنعتی ایجاد شدند، امروز بیشترین فشار و آسیب را بر کشورهای فقیر وارد می‌کنند. اواخر قرن هجدهم نقطه عطفی در افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای نظیر دی‌اکسیدکربن بود. در قرن‌های نوزدهم و بیستم، با گسترش صنعت، حمل‌ونقل و تولید، غلظت گازهای گلخانه‌ای در جو افزایش چشمگیری یافت. دمای کره زمین به‌طور متوسط در هر قرن حدود یک درجه افزایش پیدا کرد، روندی که هنوز هم ادامه دارد.

اِمه‌ سِزِر، اندیشمند فرانسوی‌زبان، سال ۱۹۵۵ کتابی نوشت با عنوان «گفتاری درباره استعمارگری». او چنین استدلال کرد اروپا با فروختن روح و وجدان خود در کشورهای مستعمره، خود پیشاپیش شرایط پیدایش نازیسم را فراهم کرده بود.