دوران پرچالش چاوز
هوگو چاوز و همسرش
برنامه سیاسی چاوز وعده میداد کشور را از فساد پاک کند، به فقرا کمک رساند و قدرت نخبگان را کاهش دهد. او متعهد شد قانون اساسی جدیدی بنویسد و دموکراسی ونزوئلا را بازسازی کند. در میانه سال ۱۹۹۹، ونزوئلاییها مجلس موسسان را انتخاب و اندکی بعد در یک همهپرسی به قانون اساسی جدید رای موافق دادند.
در دسامبر ۱۹۹۹، ونزوئلاییها یکی از مرگبارترین رویدادهای تاریخ ملی خود را تجربه کردند. بارندگی شدید موجب رانش زمین و سیلابهای ناگهانی شد که جوامع ساکن در امتداد ساحل کوهستانی شمالی، از جمله بخشهایی از منطقه کلانشهری کاراکاس، را ویران کرد. صدها هزار سازه آسیب دید یا نابود شد. شمار جانباختگان دهها هزار نفر تخمین زده شد. پس از این فاجعه، کشور تمرکز خود را بر پروژههای بازسازی و کمکهای اضطراری، از جمله اسکان دوباره هزاران خانواده بیخانمان، معطوف کرد.
در سراسر دوره نخست ریاستجمهوری، برنامههای چاوز برای اصلاح سیاستها مطابق با ایدئولوژی چپگرایانهاش با ناکامیهایی روبهرو شد. هرچند او بهدلیل ارتقای کیفیت آموزش، تنظیم کوپنهای غذایی و خدمات اجتماعی از حمایت طبقه کارگر برخوردار بود، اما بخشهای دیگری از جامعه با برنامههایش مخالفت کردند بهطوری که در سال ۲۰۰۱ اجرای اصلاحات اقتصادی او اعتراضها و اعتصابهای گستردهای را برانگیخت.
در آوریل ۲۰۰۲ کودتایی او را بهطور موقت از قدرت کنار زد، اما ظرف دو روز، پس از اعتراض هوادارانش و تهدید شورش از سوی نیروهای وفادار به او، دوباره به مقام خود بازگشت. در اواخر ۲۰۰۲ مخالفان چاوز برای وادار کردن او به استعفا یا برگزاری انتخابات زودهنگام اعتصاب عمومی سازمان دادند.
بسته شدن فروشگاهها و کارخانهها و بهویژه اعتصاب در بخش نفت، آسیب شدیدی به اقتصاد کشور وارد کرد. با این حال، چاوز توانست فشارها را تاب بیاورد و در فوریه ۲۰۰۳، پس از آنکه سازماندهندگان اعتصاب تصمیم گرفتند فشار خود را کاهش دهند، کسبوکارها دوباره به راه افتاد.
سال بعد، مخالفان بیش از ۲.۴میلیون
امضا ـ میزان لازم برای برگزاری همهپرسی درباره ادامه زمامداری چاوز ـ جمع کردند، اما در اوت ۲۰۰۴ رئیسجمهور نزدیک به سهپنجم آرای رأیدهندگان را به دست آورد. در این دوره، چاوز درآمدهای نفتی را برای تامین مالی برنامههای اجتماعی هزینه کرد.
او حمایت خود از فیدل کاسترو، رئیسجمهور کوبا، را ادامه داد و نفت را با قیمتهای ترجیحی به کوبا و دیگر کشورهای در حال توسعه فروخت. چاوز همچنان مصمم بود نفوذ اقتصادی ایالات متحده در آمریکای جنوبی را کاهش دهد و از مرکوسور، سازمان اقتصادی منطقهای آمریکای جنوبی، حمایت میکرد.
در سال ۲۰۰۶ چاوز بار دیگر برای یک دوره ششساله ریاستجمهوری انتخاب شد. پس از آن پیروزی قاطع، او برنامه ملیسازی را آغاز کرد که شامل در اختیار گرفتن بخش نفت بود؛ این روند در سال ۲۰۰۷ تکمیل شد، زمانی که کنترل صنعت نفت در حوضه اورینوکو ـ بزرگترین منبع ذخیره شناختهشده نفت در جهان ـ را از دست شرکتهای خارجی بیرون آورد. چاوز اعلام کرد قصد دارد دستکم ۶۰درصد مالکیت اینگونه فعالیتها را برای کشورش تضمین کند.
با این حال، در پایان سال ۲۰۰۷، رأیدهندگان ونزوئلایی همهپرسی بحثبرانگیز اصلاح قانون اساسی را رد کردند؛ همهپرسیای که شامل اصلاحیهای به منظور اجازه نامزدی نامحدود چاوز برای انتخاب مجدد بود. این همهپرسی که با اختلاف اندکی (۵۱ درصد در برابر ۴۹درصد) شکست خورد، نخستین شکست مهم انتخاباتی چاوز بهشمار میآمد؛ رهبری که ایدئولوژی چپِ میانه او، بهسبب مخالفت آشکار با ایالات متحده، ونزوئلا را در کانون توجه سیاست بینالملل نگه داشته بود. با وجود این، در سال ۲۰۰۸ چاوز صنایع مخابرات، برق، فولاد و سیمان ونزوئلا را ملی کرد.
در ژوئیه ۲۰۱۰، در واکنش به اتهامات کلمبیا مبنی بر پناه دادن ونزوئلا به شورشیان فارک (نیروهای مسلح انقلابی کلمبیا)، چاوز روابط با کلمبیا را قطع کرد. با این حال، پس از دیداری آشتیجویانه در اوت همان سال میان چاوز و رئیسجمهور کلمبیا، خوان مانوئل سانتوس، روابط دیپلماتیک دو کشور از سر گرفته شد. در فوریه ۲۰۰۹ همهپرسی قانون اساسی برای حذف محدودیت دوره تصدی همه مقامهای انتخابی با رای بیش از ۵۴درصد رایدهندگان تصویب شد و راه را برای نامزدی دوباره چاوز در انتخابات ۲۰۱۲ هموار کرد. انتخابات قانونگذاری سپتامبر ۲۰۱۰ نیز نشاندهنده تداوم محبوبیت او بود.
با این حال، هرچند حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا (PSUV) بیش از نیمی از کرسیهای مجلس ملی را به دست آورد، نتوانست اکثریت دوسوم را حفظ کند؛ ازاینرو ائتلاف احزاب مخالف که بیش از یکسوم کرسیها را گرفت، قادر بود برخی قوانین و انتصابات اجرایی را مسدود کند.
در سال ۲۰۱۱ آشکار شد که چاوز با نوعی سرطان نامشخص دستوپنجه نرم میکند که نیازمند جراحی در کوبا و مراجعات مکرر برای درمانهای پیگیری بود. بسیاری میپرسیدند بیماری او چه اثری بر شانس انتخاب مجددش خواهد داشت، اما او کارزاری تهاجمی و در نهایت موفق علیه انریکه کاپریلس رادونسکی ـ فرماندار ایالت میراندا و رئیس پیشین مجلس نمایندگان ـ به راه انداخت؛ رقیبی که از حمایت ائتلافی متشکل از حدود ۳۰حزب مخالف برخوردار بود.
در انتخابات اکتبر ۲۰۱۲، چاوز بیش از ۵۴درصد آرا را به دست آورد. در دسامبر همان سال، او ونزوئلاییها را شگفتزده کرد؛ نهتنها برای جراحی دیگری به کوبا بازگشت، بلکه در دوران نقاهت از انظار عمومی دور ماند، بهگونهای که تا سال نو درهاوانا ماند و مراسم تحلیف برنامهریزیشدهاش را از دست داد. اوایل فوریه ۲۰۱۳ بدون بازگشت به صحنه عمومی به ونزوئلا بازگشت و سرانجام در ۵ مارس، پس از نبردی طولانی با سرطان، درگذشت و مادورو بهجای او بر کرسی ریاستجمهوری نشست.
