استقامت داراییهای دیجیتال در مواجهه با بحران؛
آزمون ژئوپلیتیک رمزارزها
دنیا مشهدیعلیپور: تقاطع ژئوپلیتیک و بازار ارزهای دیجیتال هیچگاه تا این اندازه پرنوسان و در عین حال معنادار نبوده است. حمله نظامی ایالات متحده به ونزوئلا در 3 ژانویه ۲۰۲۶ و دستگیری نیکولاس مادورو و همسرش به یکی از مهمترین آزمونهای بازار کریپتو در برابر بحرانهای سیاسی و نظامی تبدیل شد. این رخداد نهتنها موجی از عدماطمینان را در بازارهای جهانی ایجاد کرد، بلکه یک سوال کلیدی را دوباره در مرکز توجه قرار داد: در زمان بحرانهای ژئوپلیتیک، رمزارزها دقیقا چه نقشی بازی میکنند؟
رویداد ترامپ-ونزوئلا همراه با روندهای اقتصادی ۲۰۲۵، نشان داد که بازار رمزارزها وارد مرحلهای تازه شده است. درحالیکه طلا و دلار همچنان مهمترین پناهگاههای سنتی در بحرانها هستند، رمزارزها بهعنوان جایگزینی غیرمتمرکز بهویژه در کشورهایی که بیثباتی سیاسی و اقتصادی اعتماد به پول ملی را از بین میبرد، نقش برجستهتری پیدا کردهاند. اهمیت این موضوع در آن است که برخلاف انتظارات، بازار رمزارزها نهتنها واکنش منفی به حمله آمریکا به ونزوئلا نشان نداد، بلکه از ثباتی قابلتوجه برخوردار بود و بیتکوین نیز پس از مدتها نوسان در سطوحی پایینتر از محدوده ۹۰ هزار دلار، با ثبت رشد0.75 درصدی، موفق شد از این مقاومت مهم عبور کند. در طول تاریخ در دورههایی که جهان دچار تنش و بحران میشد، سرمایهگذاران معمولا به سراغ داراییهای امن سنتی مانند طلا و دلار آمریکا میرفتند. اما آنچه در سالهای اخیر، بهویژه در سال ۲۰۲۵ و رویداد ترامپ-ونزوئلا مشهود شده، این است که رمزارزها به مرور در کنار این ابزارهای کلاسیک، نقش جدیتری در تصمیمگیری سرمایهگذاران پیدا کردهاند. به عبارتی اگرچه بازار رمزارزها هنوز هم بهطور کامل در همان چارچوب سنتی قرار نگرفته است اما تا حد زیادی با سیاستهای اقتصادی، وضعیت بازار سهام و تنشهای ژئوپلیتیک سازگار شده است.
بلوغ یا خوششانسی؟
عملیات ایالات متحده در ونزوئلا که به دستگیری مادورو منجر شد، جهان را در شوک فرو برد. براساس گزارش Yahoo Finance، در نخستین ساعات پس از وقوع این رویداد، بیتکوین و سایر آلتکوینهای اصلی وارد فاز نوسان شدند؛ چرا که معاملهگران تلاش میکردند اثرات تشدید نظامی آمریکا در یک کشور کلیدیِ تولیدکننده نفت را ارزیابی کنند. با این حال برخلاف انتظار، قیمت رمزارزها دچار ریزش شدید نشد. بیتکوین در حوالی ۸۹ هزار دلار باقی ماند و حتی در انتهای روز موفق به شکست سد 90 هزار دلاری شد و اتریوم نیز رشد اندکی را تجربه کرد. این مقاومت قیمتی نشان میدهد که در حال حاضر رمزارزها در حال تثبیت جایگاه خود در پرتفوی سرمایهگذاران به عنوان یک دارایی امن هستند. اگرچه این دسته از داراییها کماکان فاصله زیادی با سایر پناهگاههای امن سنتی همچون طلا و دلار دارند اما در مقایسه با گذشته، این شکاف کاهش پیدا کرده است.
همچنین بسیاری از تحلیلگران تاکید دارند که این عملیات نظامی از قبل پیشبینیشده بود و بدون ایجاد شوک نقدینگی جهانی یا اختلال طولانیمدت به پایان رسید. این امر باعث شد بازارها آن را از پیش قیمتگذاری کنند و واکنش شدیدی نشان ندهند. در این میان ابهامها زمانی بیشتر شد که ترامپ اعلام کرد شرکتهای نفتی آمریکا قصد دارند میلیاردها دلار در صنعت انرژی ونزوئلا سرمایهگذاری کنند. این خبر به گفته برخی تحلیلگران میتواند نظم بازار جهانی نفت را تغییر دهد و از مسیر قیمت کامودیتیها، بهصورت غیر مستقیم بر بازار رمزارزها اثر بگذارد. در نتیجه، ارتباط میان بازار انرژی و داراییهای دیجیتال که اغلب نادیده گرفته میشود، بار دیگر بهعنوان یک حلقه تاثیرگذار در سیاست اقتصادی جهانی خود را نشان داد.
رابطه بحران با شدت پذیرش کریپتو
اگرچه رویداد ترامپ-ونزوئلا یک اتفاق جدید است، اما دادههای تاریخی نشان میدهد که رابطه میان بحرانهای سیاسی و رشد پذیرش رمزارزها یک الگوی تکرار شونده دارد. بحرانها پذیرش کریپتو را در مناطقی که دچار بیثباتی اقتصادی و سیاسی هستند، سرعت میبخشد. گزارش ۲۰۲۵ Chainalysis نشان میدهد که حجم تراکنشهای رمزارزی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) در دسامبر ۲۰۲۴ به بیش از ۶۰میلیارد دلار رسید. عواملی مانند سقوط ارزش پول ملی و تورم سنگین از محرکهای اصلی این افزایش بودهاند. در ترکیه، سرمایهگذاران نهادی برای پوشش ریسک سقوط لیر به رمزارزها روی آوردند و در اسرائیل نیز پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳، تراکنشهای کریپتویی جهش چشمگیری را تجربه کرد. این نمونهها نشان میدهد با وجود اینکه عملکرد قیمتی رمزارزها همچنان بیثبات و پرریسک است اما میتوانند در شرایط بحرانی، نقشی مشابه «پناهگاه مالی» را ایفا کنند.
دوگانگی افت قیمت و رشد پذیرش
سال ۲۰۲۵ بهوضوح نشان داد که ریسک ژئوپلیتیک برای بازار رمزارزها همچون یک شمشیر دولبه است. از یکسو، رمزارزها ذاتا داراییهای پرنوسانی هستند و هر سطح جدیدی از عدماطمینان میتواند شدت این نوسانات را بیشتر کند. از سوی دیگر، رشد پذیرش آنها ادامه دارد و همین موضوع باعث میشود در شرایط بحرانی، بهعنوان دارایی مستقل از سیاستهای بانکهای مرکزی، کاربرد بیشتری پیدا کنند. بازارها بخش بزرگی از سال گذشته را در واکنش به سیگنالهای فدرالرزرو، دادههای تورم و تنشهای ژئوپلیتیک در خاورمیانه سپری کردند. مخربترین لحظه در اوایل آوریل رقم خورد، زمانی که ترامپ از اعمال تعرفههای گسترده جدید خبر داد و موجی از ریسکگریزی را در بازار سهام، رمزارزها و کامودیتیها ایجاد کرد. در چنین شرایطی، داراییهای دیجیتال دیگر صرفا بر پایه روایتهای اختصاصی کریپتو معامله نمیشدند؛ بلکه همراستا با چرخههای ترس و آرامش اقتصاد کلان حرکت میکردند.
با وجود کاهش قیمت این دسته از داراییها در سال گذشته، دادهها یک تناقض مهم را نشان دادند. در این بازه بهرغم افت قیمتها، پذیرش رمزارزها به شکل خیره کنندهای رشد کرد. افزایش کیف پولها، انباشت کاربران خرد، رشد نقدشوندگی و استمرار فعالیت کاربران نشان داد که اگرچه بازار سال را با زیان به پایان رسانده، اما پایههای اکوسیستم کریپتو بیسروصدا مستحکمتر از گذشته شده است. این دوگانگی نشاندهنده بلوغ تدریجی بازار است. سرمایهگذاران کمکم یاد میگیرند که بین شوکهای کوتاهمدت ژئوپلیتیک و روندهای ساختاری بلندمدت تفاوت قائل شوند.
