موانع تجارت در دروازه اروپا

توسعه تجارت دوجانبه بیش از هر عاملی نیازمند شکل‌‌‌‌گیری روابط سیاسی شفاف و قابل‌پیش‌‌‌‌بینی است، روابطی که بتواند زمینه تصمیم‌گیری بلندمدت و برنامه‌‌‌‌ریزی پایدار را برای تجار و سرمایه‌‌‌‌گذاران فراهم کند. نبود سازوکارهای مالی روان و محدودیت در تبادلات بانکی نیز ازجمله عواملی است که فعالیت شرکت‌های ایرانی در گرجستان را با پیچیدگی‌هایی همراه کرده و بازگشت منابع مالی حاصل از تجارت را با دشواری مواجه ساخته است.

در کنار تجارت کالا، حوزه‌هایی همچون حمل‌‌‌‌ونقل، بنادر، ترانزیت، گردشگری و آموزش از ظرفیت‌‌‌‌هایی برخوردارند که می‌توانند به تقویت همکاری‌های دوجانبه کمک کنند. 

لغو روادید میان ایران و گرجستان، افزایش رفت‌و‌آمد گردشگران و دانشجویان و حضور شرکت‌های ایرانی در این کشور نشان‌دهنده وجود زمینه‌‌‌‌های همکاری است، با این حال استفاده موثر از این ظرفیت‌‌‌‌ها مستلزم تعریف چارچوب‌های منسجم‌‌‌‌تر و هماهنگی بیشتر میان سیاستگذاری‌‌‌‌های اقتصادی و نیازهای بخش خصوصی است. این گزارش با اتکا به دیدگاه‌های سیده فاطمه مقیمی، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و گرجستان، به بررسی وضعیت کنونی تجارت دو کشور، مهم‌ترین چالش‌های پیش‌‌‌‌رو و چشم‌‌‌‌انداز توسعه روابط اقتصادی میان تهران و تفلیس می‌پردازد.

  سیده فاطمه مقیمی، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و گرجستان، درباره وضعیت تجارت ایران و گرجستان در گفت‌‌‌‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» توضیح داد: گرجستان با جمعیتی حدود چهار‌میلیون نفر، بازار گسترده‌‌‌‌ای به‌شمار نمی‌‌‌‌رود، اما به دلیل موقعیت ژئو‌‌‌‌اکونومیک خود می‌تواند به‌عنوان دروازه‌‌‌‌ای برای دسترسی به بازار اتحادیه اروپا عمل کند. در این چارچوب، کالاهای ایرانی این ظرفیت را دارند که از طریق سازوکار ری‌‌‌‌اکسپورت از بازار گرجستان، مجدد به سایر کشورها صادر شوند، با این حال وضعیت روابط اقتصادی و تجاری میان ایران و گرجستان با چالش‌هایی همراه است که بخش مهمی از آن به ضرورت بازتعریف روابط سیاسی دو کشور بازمی‌‌‌‌گردد.

در همین راستا، آغاز فصل جدیدی از تعاملات سیاسی می‌تواند زمینه‌‌‌‌ساز تقویت پیوندهای اقتصادی باشد و انتظار می‌رود با حضور و ماموریت سفیر جدید، روابط سیاسی بر مبنای منافع اقتصادی مشترک و به‌‌‌‌صورت هدفمندتر دنبال شود.

او با اشاره به ظرفیت‌‌‌‌های بنادر برای تجارت دو کشور عنوان کرد: از سوی دیگر، ایران تاکنون از ظرفیت‌‌‌‌های موجود در حوزه بنادر، حمل‌‌‌‌ونقل و کریدورهای ترانزیتی بهره‌‌‌‌برداری مناسبی نداشته‌است. ایجاد تحول در این حوزه، همراه با تعریف چارچوب‌های پایدار برای همکاری اقتصادی دوجانبه، می‌تواند به تقویت جایگاه اقتصاد ایران در بازار گرجستان منجر شده و در نهایت به تحکیم روابط سیاسی دو کشور کمک کند. 

دو روی سکه روابط دو کشور

مقیمی با اشاره به چالش‌های ثبت شرکت توسط تجار ایرانی در گرجستان اظهار کرد: در سال‌های اخیر، شرکت‌های متعددی از سوی تجار ایرانی در گرجستان به ثبت رسیده‌‌‌‌اند، اما تداوم محدودیت‌های مالی و ضعف در ارتباطات پولی و بانکی میان دو کشور که عمدتا ناشی از تحریم‌هاست، مانع از شکل‌‌‌‌گیری سازوکارهای شفاف و روان برای فعالیت تجار ایرانی شده‌است، در نتیجه، امکان بازگشت ارز حاصل از صادرات، ارز تولید یا صادرات مجدد برای فعالان اقتصادی ایرانی با دشواری همراه بوده و تعهدات ارزی در بسیاری موارد به‌‌‌‌صورت بلاتکلیف و غیرقابل‌محاسبه باقی‌ مانده‌است.

این فعال بخش خصوصی درباره مزایای تحصیل دانشجویان در این کشور و بحث گردشگری توضیح داد: در کنار حوزه اقتصادی، بخش آموزش یکی از زمینه‌‌‌‌های فعال همکاری میان ایران و گرجستان محسوب می‌شود. وجود دانشگاه‌‌‌‌های بین‌المللی در این کشور، فرصت مناسبی برای تحصیل دانشجویان ایرانی فراهم کرده‌است. همچنین لغو روادید میان دو کشور، به‌عنوان یک مزیت مهم، زمینه رفت و آمد آسان‌‌‌‌تر مسافران، گردشگران و دانشجویان را فراهم کرده و می‌تواند به تقویت تعاملات میان ایران و گرجستان کمک کند. به دلیل ظرفیت‌‌‌‌های قابل‌توجه موجود در حوزه گردشگری گرجستان، این کشور می‌تواند فرصت‌های مناسبی برای توسعه تعاملات ایجاد کند. چنان‌‌‌‌که در حال حاضر نیز حجم قابل‌توجهی از  رفت‌و‌آمد گردشگران وجود دارد و این روند نشان‌دهنده پتانسیل بالای همکاری در بخش گردشگری است.

امنیت سرمایه در گرو  روابط شفاف

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و گرجستان در پاسخ‌‌‌‌ به این پرسش که چه کالاهایی از ایران به گرجستان صادر می‌شود، عنوان کرد: مهم‌ترین کالاهای صادراتی ایران به گرجستان شامل مصالح ساختمانی از جمله سیمان، قیر و شیشه جام است. این فعال بخش خصوصی با اشاره به چالش‌های تجار برای صادرات کالا به گرجستان توضیح داد: مهم‌ترین موانع پیش‌‌‌‌روی تجارت ایران با گرجستان، در درجه نخست به دشواری بازگشت وجوه و انتقال پول بازمی‌‌‌‌گردد. در کنار آن، نبود روابط سیاسی پایدار و هدفمند که بتواند بستر لازم برای توسعه همکاری‌های اقتصادی را فراهم کند، باعث شده پاسخگویی به تعهدات ناشی از سرمایه‌گذاری و فعالیت تجار ایرانی با چالش مواجه شود و امکان بازگرداندن سرمایه به کشور با چالش همراه باشد.

مقیمی درباره چشم‌‌‌‌انداز روابط دوجانبه ایران و گرجستان اظهار کرد: با وجود ظرفیت‌‌‌‌های قابل‌‌‌‌توجه برای توسعه همکاری‌‌‌‌ها، بهره‌‌‌‌برداری از این ظرفیت‌‌‌‌ مستلزم شفافیت و ثبات در روابط سیاسی است. تجربه نشان می‌دهد سرمایه به‌‌‌‌طور طبیعی به سمتی حرکت می‌کند که منافع آن تضمین شده و مسیر بازگشت سرمایه روشن و زمان‌‌‌‌بندی‌‌‌‌ آن مشخص باشد. در غیر‌این صورت، سرمایه‌گذاری دوام نخواهد داشت، از این‌رو نوسان موجود باید به‌‌‌‌گونه‌‌‌‌ای مدیریت شود که روندی پایدار و رو‌‌‌‌به‌‌‌‌رشد داشته باشند. روندی که بتواند زمینه‌‌‌‌ساز تقویت روابط تجاری و رشد اقتصادی میان ایران و گرجستان شود.

بنابراین، روابط تجاری ایران و گرجستان با وجود محدودیت‌ها و اندازه بازار این کشور، به دلیل موقعیت ژئو‌‌‌‌اکونومیک و نقش آن در اتصال به کریدورهای منطقه‌‌‌‌ای و بازار اروپا، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. گرجستان می‌تواند علاوه‌بر یک مقصد صادراتی، به‌عنوان بستری برای صادرات مجدد کالاهای ایرانی مورد‌توجه قرار گیرد، با این حال سطح همکاری‌های اقتصادی دو کشور متناسب با این ظرفیت‌‌‌‌ها توسعه‌نیافته است. چالش‌هایی نظیر ضعف در سازوکارهای مالی و بانکی، دشواری بازگشت ارز حاصل از صادرات و نبود چارچوب‌های پایدار در روابط سیاسی، بر فعالیت تجار ایرانی در این کشور اثرگذار بوده‌است. در چنین شرایطی، بررسی موانع و فرصت‌های تجارت دوجانبه و چشم‌‌‌‌انداز پیش‌‌‌‌روی روابط اقتصادی ایران و گرجستان، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.